Parafia PacanówBazylika mniejsza · Sanktuarium

ks. Leonard Samosenko (1896–1984)

← Wikariusze i inni księża

Wikariusz parafii św. Marcina w Pacanowie w latach 1939–1942 – ksiądz diecezji łuckiej, który po wkroczeniu Sowietów na Wołyń musiał opuścić swoją parafię i znalazł schronienie w diecezji kieleckiej. Na Wołyniu budował kościoły na pograniczu z Rosją Sowiecką, był kapelanem wojskowym. Po wojnie przez wiele lat był proboszczem w Wielkopolsce. Zmarł 13 listopada 1984 r.12

Pochodzenie i święcenia

Urodził się w 1896 r. w Barze – baza Wielkopolskiego Towarzystwa Genealogicznego „Gniazdo” zapisuje to miejsce jako „Bar (Rosja)”, czyli w ówczesnym Cesarstwie Rosyjskim31. Święcenia kapłańskie przyjął 11 czerwca 1923 r. jako ksiądz diecezji łuckiej3; rok 1923 podają też portal Powiat buski 1939–1945 i rubrycela archidiecezji poznańskiej12. O jego szkołach i seminarium nie znaleźliśmy jeszcze żadnych wiadomości.

Budowniczy kościołów na Wołyniu

Na Wołyniu był administratorem albo proboszczem parafii Ludwipol, Dermanka, Stara Huta i Dederkały i – według portalu Powiat buski 1939–1945 – zbudował pięć kościołów dla miejscowej ludności i dla osadników wojskowych1. O pięciu kościołach postawionych na pograniczu „staraniem niestrudzonego” księdza pisał też kapucyn o. Serafin Kaszuba, który w czasie wojny odwiedził Ludwipol; największym z nich był kościół w Ludwipolu4. Według portalu drewniany kościół św. Izydora w Dermance powstał jego staraniem w 1932 r. i został spalony w 1943 r., a kościół Matki Boskiej Częstochowskiej w Starej Hucie, z lat 1935–1936, spłonął 4 marca 1944 r.1 Na budowę zbierał pieniądze w całej Polsce – w żołnierskim piśmie „Wiarus” prosił o ofiary na „niewielki drewniany kościółek” w Starej Hucie, budowany „na pograniczu bolszewickim”1.

W czerwcu 1931 r. parafię Ludwipol w dekanacie koreckim odwiedził biskup łucki Adolf Szelążek. Relacja z wizytacji, którą przytacza portal Powiat buski 1939–1945, opisuje tłumy wiernych i proboszcza – „surowy i bezwzględny, twardy i nieustępliwy”, „asceta i zapalczywiec ideałów abstynencji”1. Urzędowy wykaz Kurii Łuckiej z 15 grudnia 1935 r. wymienia go jako proboszcza w Ludwipolu i wizytatora nauki religii w szkołach powszechnych parafii Międzyrzec Korecki i Korzec5.

Był kapelanem wojskowym. Hasło o nim ma internetowy słownik kapelanów Wojska Polskiego z lat 1921–1939, wydawany przez Ordynariat Polowy (w czasie naszej kwerendy strona była niedostępna)6. Według portalu był kapelanem 21 Pułku Ułanów Nadwiślańskich z Wołyńskiej Brygady Kawalerii; jako kapelana pułku we wrześniu 1939 r. wymienia go też tabela obsady w Wikipedii, oparta na monografiach pułku i brygady, których nie czytaliśmy17.

W Pacanowie

Po wkroczeniu Sowietów na Wołyń musiał ratować życie i opuścić parafię1. Pod koniec października 1939 r. biskup kielecki Czesław Kaczmarek skierował go do Pacanowa. Kanclerz kurii pisał do proboszcza i dziekana ks. Adama Adamka, że biskup „przygarnął do swej diecezji licznych kapłanów uciekinierów, którzy pozostali bez dachu nad głową i kawałka chleba”, i posyła ks. Samosenkę „w charakterze czasowego drugiego wikariusza”, ufając, że proboszcz „przyjmie go jako bezdomnego otaczając opieką i sercem kapłańskim”1. Pierwszym wikariuszem był wtedy ks. Stanisław Niedziela. Katalog duchowieństwa diecezji na rok 1940/41 wymienia ks. Samosenkę wśród „księży obcych pełniących obowiązki duszpasterskie na terenie Diecezji Kieleckiej” jako tymczasowego wikariusza w Pacanowie8. Nie wiemy, czym zajmował się w parafii.

W maju 1942 r. został przeniesiony na wikariusza stałego do parafii Rokitno w dekanacie szczekocińskim i pozostał tam do 1945 r.1

Wielkopolska

Zaraz po wojnie przeniósł się do Wielkopolski. Był proboszczem w Boruszynie (1945–1946), administratorem, a potem proboszczem w Panience (od 1946 r.), w 1950 r. rezydentem w Gnieźnie, a w latach 1951–1969 proboszczem w Górze koło Jarocina13. Był kanonikiem honorowym kapituły łuckiej. Ostatnie lata spędził w stanie spoczynku; był wieloletnim kapelanem domu Sióstr Elżbietanek w Rościnnie9.

Śmierć

Zmarł 13 listopada 1984 r. w wieku 89 lat29. Pogrzeb odbył się w piątek 16 listopada 1984 r. w Górze koło Jarocina, gdzie spoczął na cmentarzu91. Nekrologi zamieścili w „Głosie Wielkopolskim” siostry elżbietanki oraz kapłani dekanatu boreckiego i Dom Księży Emerytów w Poznaniu9.

Czego nie wiemy

Nie znamy dokładnej daty urodzenia (forum internetowe podaje 16 czerwca 1896 r., ale bez źródła) ani miejsca śmierci. Nie wiemy, w jakich latach był proboszczem w poszczególnych parafiach na Wołyniu, ani które dokładnie pięć kościołów zbudował. Nie czytaliśmy hasła w słowniku kapelanów Ordynariatu Polowego ani wspomnienia o nim, które napisał ks. Edward Nawrot („Ks. Leonard Samosienko”, Miesięcznik Kościelny Archidiecezji Poznańskiej 1986, nr 6, s. 139–140) – w tytule tego tekstu nazwisko zapisano „Samosienko”10. Nie znamy jego obowiązków w Pacanowie i w Rokitnie ani lat pracy w Rościnnie.

Wszyscy księża pracujący w Pacanowie poza proboszczami: Wikariusze i inni księża.

Przypisy

  1. „Kapłani z innych diecezji”, Powiat buski 1939–1945 (kopia w Web Archive), biogram „Ksiądz Leonard Samosenko z diecezji łuckiej” (za: Archiwum Diecezjalne w Kielcach, OP-17/3, akta kapłanów obcych 1938–1942) oraz część „Kapłani z województw wschodnich Rzeczypospolitej” – podpisy zdjęć kościołów w Dermance i Starej Hucie; odezwa w „Wiarusie” R. 6, nr 9, 3 marca 1935, s. 9; relacja ks. Felicjana Sobolewskiego z wizytacji, „Miesięcznik Diecezjalny Łucki” 1931, nr 6–7, s. 154–170. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  2. Kalendarz liturgiczny. Archidiecezja Poznańska. Anno Domini 2023/2024, red. ks. K. Frąszczak, Poznań 2023, s. 204 – wykaz rocznic śmierci kapłanów: „13 XI 1984 † Samosenko Leonard (1923)” (PDF). ↩ ↩2 ↩3

  3. „Leonard Samosenko”, Wielkopolscy Księża od XVIII do XX wieku, Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne „Gniazdo” (na podstawie spisów duchowieństwa archidiecezji poznańskiej 1947, 1952 i 1955). ↩ ↩2 ↩3

  4. o. S. Kaszuba OFMCap, Strzępy. Wspomnienia i zapiski, oprac. H. Warachim i K. Świerzowski, Kraków 1994 (wydanie internetowe, PDF, s. 10; nazwisko zapisane „Somosenki”). ↩

  5. „Wizytatorzy nauki religji w szkołach średnich i powszechnych w Diecezji Łuckiej” (Kuria Biskupia Łucka, 15 XII 1935, nr 7863), Miesięcznik Diecezjalny Łucki R. 11, 1936, nr 1, s. 7–12, tu s. 9 (Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa). ↩

  6. „Samosenko Leonard (1896–1984)”, Internetowy słownik kapelanów służby stałej i rezerwy Wojska Polskiego 1921–1939, Ordynariat Polowy Wojska Polskiego (17 listopada 2026 r. strona w przerwie technicznej, bez kopii w Web Archive). ↩

  7. „21 Pułk Ułanów Nadwiślańskich”, Wikipedia, tabela „Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939” (za: K. J. Skrzesiński, Wołyńska Brygada Kawalerii – Żelazna Brygada, Grajewo 2012, i in.). ↩

  8. Katalog Duchowieństwa i Probostw Diecezji Kieleckiej za Rok 1940–1941, Kielce 1941, s. 178–179, wykaz „Księża obcy pełniący obowiązki duszpasterskie na terenie Diecezji Kieleckiej”, poz. 35: „Samosenko Leonard – Pacanów – wik. tymczas.” (skan strony w Internet Archive). ↩

  9. Nekrologi ks. Leonarda Samosenki, Głos Wielkopolski nr 270 (12 349), Poznań, 15 listopada 1984, s. 7 (Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, PDF). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. W. Gliński, „Bibliografia prac ks. prof. UKSW dra hab. Edwarda Nawrota”, Saeculum Christianum t. 12, 2005, nr 2, s. 29–34, poz. 22 z 1986 r. (PDF). ↩