Parafia PacanówBazylika mniejsza · Sanktuarium

Wikariusze i inni księża

Proboszczom parafii św. Marcina w Pacanowie pomagali wikariusze, a dawniej także prebendarze, mansjonarze i kapelani przy kościołach i kaplicach. Na tej stronie zbieramy księży, którzy pracowali w Pacanowie, a nie byli tu proboszczami: wikariuszy, prebendarzy, kapelanów, rezydentów. Rok przy nazwisku to zwykle rok, w którym źródło wspomina księdza, a nie początek jego pracy. Lista ma duże luki i będziemy ją uzupełniać.

XVII–XVIII wiek

Przy kościele istniały trzy prebendy uposażone w ziemię: Trójcy Świętej, św. Jana Chrzciciela (kandydatów na nią przedstawiali Pacanowscy) i św. Michała, ufundowana w 1614 r. przez wojewodę krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego. Osobnego proboszcza miało probostwo szpitalne przy przytułku dla ubogich, ufundowane w 1540 r. przez ks. Stanisława Bzowskiego; w 1664 r. mieszkało w szpitalu dziewięciu ubogich. W 1783 r. dochody prebend połączono, by utrzymać czterech mansjonarzy przy kościele i piątego w Szczebrzuszu1.

Za ks. Kazimierza Siecińskiego (do 1712 r.) pracowali tu ks. Stanisław Foxowski, prebendarz Trójcy Świętej, i ks. Wojciech Świętowski. W 1759 r. było w Pacanowie pięciu księży: ks. Walenty Oleksiński, prebendarz św. Jana, ks. Franciszek Pacowski, kapelan szpitala, ks. Jakub Wadas, wikariusz, ks. Marcin Rozwadowski, kapelan Trójcy Świętej, i ks. Józef Raczkowski, prebendarz św. Michała1. Księży pracujących przy ks. Michale Sołtyku wymienia jego życiorys.

Prebendarze i kapelani według ks. Wiśniewskiego

Rok to rok, w którym źródło wspomina księdza; pisownia nazwisk według druku1.

XIX wiek

W pierwszej połowie XIX w. w diecezjach Królestwa Polskiego znikały dawne prebendy, mansjonarie i probostwa szpitalne – proboszczowie wcielali ich uposażenie do uposażenia parafii. Wśród księży pomagających proboszczowi zostali wtedy niemal wyłącznie wikariusze, którym proboszcz miał płacić pensję2. Z tego stulecia znamy w Pacanowie tylko kilka nazwisk – z akt sporów o pensję i z życiorysów księży, którzy później byli proboszczami gdzie indziej.

W 1835 r. dwaj wikariusze pacanowscy skarżyli się, że nie dostają pensji. Ks. W. Klamczyński pisał 20 października 1835 r. do Konsystorza Kieleckiego, że z należnej mu za dwa lata pensji 1600 złotych proboszcz „ani grosza jednego nie wypłacił”. Dziekan stopnicki zanotował podczas wizyty, że wikariusz ks. Zychowicz pracuje blisko półtora roku i nie dostał pensji, bo proboszcz nie zawarł z nim żadnego kontraktu2. Proboszczem był wtedy ks. Jakub Eliasz Gogulski. Historyk ks. Daniel Olszewski przytacza te skargi jako przykład trudnego położenia wikariuszy w całej diecezji2.

1900–1948

W 1902 r. zbudowano w Pacanowie dom dla księży wikariuszy, a w 1916 r. pierwszy wikariusz został rektorem kościoła w Szczebrzuszu, gdzie w 1921 r. powstała osobna parafia – kalendarium parafii nie podaje jego nazwiska4.

W czasie okupacji pracowało tu zwykle dwóch wikariuszy. Pod koniec października 1939 r. biskup Czesław Kaczmarek skierował do Pacanowa ks. Leonarda Samosenkę, kapłana z Wołynia, który po wejściu Sowietów musiał uciekać z parafii – kanclerz kurii prosił proboszcza ks. Adama Adamka, by przyjął go „jako bezdomnego”5. Ks. Józef Piwowarczyk był w latach wojny kapelanem Armii Krajowej, a ks. Józef Musiał przyszedł do Pacanowa w maju 1942 r., niecały miesiąc po święceniach6. Po wojnie ks. Stanisław Połetek pomagał odbudowywać kościół spalony w 1944 r., uczył religii, kierował dekanalnym Caritas i organizował Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży; w 1951 r., już poza Pacanowem, władze komunistyczne skazały go na dwa lata więzienia7.

Od 1948 r.

Dom wikariuszy, zwany wikariatem, remontowano w 1983 i 1995 r., a w 1998 r. połowę budynku przeznaczono na stację Caritas4. Poza wikariuszami w parafii posługują kapelani: Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego, które w 1938 r. zamieszkały na Radziwiłłówce4, i Domu Pomocy Społecznej10. Pełnej listy wikariuszy z lat 1958–2010 jeszcze nie mamy – uzupełnimy ją z dekretów diecezji i kroniki parafii.

Duszpasterze pracujący obecnie w parafii: Duszpasterze. Pełny poczet proboszczów: Proboszczowie.

Życiorysy

Przypisy

  1. ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 182, 187–193. ↩ ↩2 ↩3

  2. ks. D. Olszewski, „Status społeczny wikariuszów w pierwszej połowie XIX wieku i jego reperkusje pastoralne (na przykładzie diecezji krakowskiej w Królestwie Polskim)”, Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 20 (1973), z. 6, tu s. 29, 32–33 i przyp. 8 i 10 (za aktami Archiwum Diecezjalnego w Kielcach). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. „Wykaz księży parafii Bebelno”, bebelno.cichecki.net, poz. 16 (ks. Florian Milewski) i 24 (ks. Franciszek Staszkiewicz). ↩ ↩2

  4. „Kalendarium kościoła św. Marcina w Pacanowie”, oprac. H. Góra, na dawnej stronie sanktuarium (sanktuariumpacanowskie.com); to samo kalendarium publikuje Urząd Gminy Pacanów. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. „Kapłani z innych diecezji”, Powiat buski 1939–1945, biogram ks. Leonarda Samosenki (za: Archiwum Diecezjalne w Kielcach, OP-17/3, akta kapłanów obcych 1938–1942). ↩ ↩2

  6. „Dekanat pacanowski”, Powiat buski 1939–1945, część „Pacanów – Parafia pw. Świętego Marcina” (z odesłaniami do akt Archiwum Diecezjalnego w Kielcach i „Kieleckiego Przeglądu Diecezjalnego”). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. „Połetek Stanisław”, Ośrodek Pamięci Ofiar Represji (ompio.pl). ↩ ↩2

  8. ks. J. Szymański, „Z dziejów duszpasterstwa polonijnego w Szwajcarii do 1935 roku”, Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 99 (2013), tu s. 239, przyp. 11 (za: D. Krześniak-Firlej, Księża prefekci diecezji kieleckiej 1918–1939, Kielce 2001). ↩

  9. „Dekanat stopnicki”, Powiat buski 1939–1945, biogram ks. Stanisława Niedzieli (za: Archiwum Diecezjalne w Kielcach, AP XN-33). ↩

  10. Diecezja Kielecka, „Pacanów, św. Marcina b. w.”, stan z 17 listopada 2026 r. (wykaz wciąż podaje ks. Józefa Kuska jako kapelana sióstr). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Rys historyczny na dawnej stronie sanktuarium (sanktuariumpacanowskie.com, „Historia Sanktuarium”), opracowany na podstawie: o. B. M. Tarka, Sanktuarium Pana Jezusa Konającego w Pacanowie, Pacanów 2000. ↩

  12. A. Orliński, „Archiwum ks. Tadeusza Jarmundowicza”, historiaszczekocin.pl. ↩

  13. ks. A. Sawulski SCJ, wspomnienie o ks. Józefie Kusku SCJ, Biuletyn Tygodniowy Centrum Informacji Zakonnej 25/2021, s. 17–18. ↩

  14. Diecezja Kielecka, „Zmiany wikariuszowskie 2017” (dekrety wręczone 22 sierpnia 2017 r.), poz. 9 (ks. Tomasz Chojna: Pacanów → Kielce-Słowik) i 44 (ks. Leszek Puchała: parafia św. Piotra i Pawła w Sędziszowie → Pacanów). ↩ ↩2

  15. „Zmarł ksiądz Kordian Duda”, Radio eM Kielce, 22 września 2022 r. ↩

  16. Diecezja Kielecka, „Zmarli księża”. ↩

Wikariusze i inni księża · Parafia Pacanów