Proboszczowie

Od średniowiecza parafią św. Marcina w Pacanowie kierowali plebani, później nazywani proboszczami. Od XVII wieku byli zarazem stróżami kultu Pana Jezusa Konającego, a dziś proboszcz jest także kustoszem sanktuarium. Poczet zestawiliśmy według ks. Jana Wiśniewskiego (1929), uzupełniając go o innych źródłach i o proboszczów po 1929 r.

Poczet proboszczów

Rok przy nazwisku to zwykle rok, w którym źródło wspomina księdza, a nie początek jego urzędowania. Lista ma luki – nie znamy plebanów między 1449 a 1502 r. ani między 1550 a 1599 r. Daty czekają na sprawdzenie w archiwum.

1326 – Rudolf, pleban¹
1440 – Jakub Wiślicki, kanonik krakowski, żył jeszcze w 1449 r.¹
1502 – Maciej Ślimawa, pleban, doktor medycyny²
1540 i 1550 – Stanisław Bzowski, fundator probostwa szpitalnego¹
1599 – Wojciech Kraklowicz; od tego roku zachowały się metryki parafialne¹
1610 – Tomasz Bucki, doktor, oficjał wiślicki, kanonik; w 1615 r. wprowadził nabożeństwo przy ołtarzu Krzyża Świętego¹
Kacper Niewiarowski, kanonik krakowski, zm. 16 września 1629 r.; ma pomnik na Wawelu¹
1630 – Wojciech Kruzel, dziekan książnicki¹
1632 – Walerian Wilczogórski, archidiakon łucki¹
1650 – Rucki (Rudzki)¹
1659 – Jacek Mokrski, kanonik przemyski, odbudował kościół spalony w czasie „potopu”¹
1675 – Józef Zebrzydowski, kanonik krakowski¹
do 1712 – Kazimierz Sieciński, kanonik tarnowski, dziekan pacanowski¹
1712 – Piotr Tarło, kanonik krakowski, później biskup poznański, zm. 1722 r.¹
Albert Pruszak Bieniewski, kanonik krakowski i kustosz wiślicki, zm. 3 czerwca 1731 r.; odnowił szkołę i wikariat¹
Antoni Kleczyński, kanonik bobowski, zm. 1743 r.¹
Seweryn Michał Biedrzycki (u ks. Wiśniewskiego także Bierzyński), doktor, scholastyk kijowski; poświadczony w latach 1750–1778, w wieku 70 lat zrzekł się probostwa¹
1787–1817 – Michał Sołtyk, dziekan katedry krakowskiej, referendarz koronny; za niego w latach 1785–1790 gruntownie odnowiono kościół¹
1817–1837 – Jakub Eliasz Gogulski¹
1837–1864 – Benedykt Nowakowski¹
1864–1908 – Wawrzyniec Nowakowski¹
Adam Józef Badowski – w 1908 r. administrator parafii³, potem proboszcz; prowadził odbudowę kościoła po pożarze z 1906 r., odszedł do Włodowic¹
Franciszek Rajski – zamówił ołtarz wielki i boczny¹
1919–1958 – Adam Adamek, dziekan pacanowski; dokończył odbudowę kościoła (1935) i odbudował go ponownie po 1944 r.¹⁴
1958–1982 – ks. dr Feliks Skrobisz, wcześniej wikariusz w Pacanowie⁴
1982–2010 – ks. prał. Lucjan Sito
2010–2026 – ks. prał. Leszek Domagała
od 2026 – ks. Stanisław Picheta⁵

Proboszczami i kustoszami sanktuarium od 1982 r. są ks. Lucjan Sito, ks. Leszek Domagała i ks. Stanisław Picheta. O żyjących księżach podajemy tylko lata posługi w parafii.

Życiorysy

Życiorysy dodajemy, gdy uda się je oprzeć na źródłach. Piszemy je tylko o zmarłych księżach.

ks. Wawrzyniec Nowakowski (1831–1908)

Urodził się w 1831 r. w Wierzbniku (dziś Starachowice), w rodzinie Jana i Petroneli Nowakowskich³. Święcenia kapłańskie przyjął w 1854 r. Przez dziesięć lat był profesorem i wicerektorem seminarium duchownego w Kielcach⁶. Miał stopień kandydata świętej teologii i był kanonikiem honorowym płockim¹.

Proboszczem w Pacanowie został w 1864 r., po ks. Benedykcie Nowakowskim, i pozostał nim do śmierci, przez 44 lata¹. W 1872 r. zaczął spisywać łaski otrzymane przed figurą Pana Jezusa Konającego. W 1874 r. zbudował murowaną plebanię. Gruntownie odnowił kościół – w 1886 r. przeprowadził jego restaurację, a 8 czerwca 1895 r. biskup Tomasz Teofil Kuliński ponownie go konsekrował¹.

14 września 1904 r. obchodził jubileusz 50-lecia kapłaństwa; do Pacanowa przyjechało 26 księży⁶. W tym samym roku wydał w Warszawie Opis kościoła Cudownego Pana Jezusa Pacanowskiego, oparty na dokumentach z archiwum parafii – dziś to jedno z niewielu świadectw tego, co archiwum zawierało przed stratami II wojny światowej⁷.

20 września 1906 r. pożar zniszczył większą część kościoła; kaplica Pana Jezusa ocalała. Odbudowę prowadził ks. Adam Józef Badowski¹. Ks. Wawrzyniec Nowakowski zmarł w Pacanowie 2 lipca 1908 r., w wieku 77 lat, jako proboszcz parafii; zarząd nad nią sprawował wtedy ks. Badowski jako administrator³. Jego nagrobek odnowiono w 2003 r.

Wikariusze

Proboszczom pomagali wikariusze, a dawniej także prebendarze i kapelani przy kościołach i kaplicach w Pacanowie. W 1759 r. pracowało tu pięciu księży¹. Z ostatnich lat:

ks. Feliks Skrobisz – wikariusz, od 1958 r. proboszcz⁴
ks. Rafał Nowiński – w 2005 r. jako dawny wikariusz poprowadził pielgrzymkę parafii do Rzymu
ks. Leszek Puchała – wikariusz od 2017 r.
ks. Stanisław Kostucha – wikariusz od 2023 r.

Duszpasterze pracujący obecnie w parafii: Duszpasterze.

Przypisy

ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia bez s. 189), Marjówka 1929, s. 182, 188–193; spis plebanów zaczyna się na s. 189, którą można przeczytać w Bibliotece Cyfrowej UMCS. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³ ↩²⁴ ↩²⁵ ↩²⁶ ↩²⁷ ↩²⁸
W. Semkowicz, Przyczynki dyplomatyczne z wieków średnich, Lwów 1912 (nowe wydanie pod red. A. Lisa, Łódź 2025), s. 17–19, 25–28, 36, 73. ↩
Akt zgonu ks. Wawrzyńca Nowakowskiego: Archiwum Państwowe w Kielcach, akta stanu cywilnego parafii Pacanów, zgony 1908 r., akt nr 56 (po rosyjsku; skan w serwisie GenBaza). Akty parafii z 1908 r. podpisuje „ks. administrator Józef Badowski”. ↩ ↩² ↩³
Rys historyczny na dawnej stronie sanktuarium (sanktuariumpacanowskie.com, „Historia Sanktuarium”), opracowany na podstawie: o. B. M. Tarka, Sanktuarium Pana Jezusa Konającego w Pacanowie, Pacanów 2000. ↩ ↩² ↩³
Diecezja Kielecka, „Pacanów, św. Marcina b. w.” (kopia). ↩
„Jubileusz 50-letni kapłaństwa”, Gazeta Kielecka R. 35, nr 72 (21 września 1904 r.), s. 3 (Świętokrzyska Biblioteka Cyfrowa). ↩ ↩²
ks. A. Kwaśniewski, „Straty archiwaliów diecezji kieleckiej w latach 1939–1945” (kopia), Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 125 (2025), s. 337–360, tu s. 346–347. ↩