Parafia PacanówBazylika mniejsza · Sanktuarium

ks. Walerian Wilczogórski (zm. 1653)

← Proboszczowie

Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie w pierwszej połowie XVII w., zapisany pod 1632 r., kanonik i archidiakon łucki. Pochodził z krakowskiej rodziny kupców i pocztmistrzów Montelupich, zwanych później Wilczogórskimi. Zmarł w 1653 r.

Pochodzenie

Krakowski kupiec Sebastian Montelupi nie miał dzieci i przybrał za syna siostrzeńca, Walerego Tamburiniego (1548–1613), którego sprowadził do Polski w latach sześćdziesiątych XVI w. Walery był najpierw pracownikiem, potem wspólnikiem, a w końcu właścicielem przedsiębiorstwa wuja. W 1611 r. obaj Montelupi otrzymali ostatecznie uznanie szlachectwa w Polsce (indygenat)1. Siedzibą rodu była kamienica przy Rynku Głównym 7 w Krakowie, nazywana „Montelupiowską” albo „Wilczogórską”. Montelupi kierowali pocztą królewską aż do 1662 r. i prowadzili handel, a w kamienicy przy Rynku mieścił się zarząd ich spółki1.

Walery Montelupi miał trzech synów: Karola (zm. ok. 1618), Sebastiana (1589 – ok. 1632), późniejszego burgrabiego zamku krakowskiego, i Waleriana, zmarłego w 1653 r.1 Ostatni z rodu, Walerian Mikołaj, syn Sebastiana, zmarł w lipcu 1656 r.; to inna osoba niż ksiądz1. Daty urodzenia ks. Waleriana, jego nauki i święceń nie znamy.

Proboszcz w Pacanowie

Ks. Jan Wiśniewski w spisie plebanów pacanowskich zapisał: „R. 1632 Walerjan Wilczogórski arch. łucki”2. W tym samym roku dziedzic Pacanowa, miecznik koronny Jan Zebrzydowski, dał parafii dom z placem dla organisty2.

Związek księdza z Pacanowem potwierdza też drugie, niezależne źródło. Historyk Krakowa Żegota Pauli w XIX-wiecznym spisie domów miasta zanotował przy kamienicy Montelupich „sukcesorów Waleriana Wilczogorskiego kanonika łuckiego proboszcza pacanowskiego 1632–55”. Notatkę tę przytaczają Waldemar Komorowski i Kamila Follprecht, a w indeksie swojego artykułu łączą ją z Walerianem, synem Walerego Montelupiego1. Lat 1632–1655 z tej notatki nie można uważać za lata probostwa – dotyczą dziejów kamienicy, a ks. Walerian zmarł w 1653 r.

Kiedy objął parafię i jak długo nią kierował, nie wiemy. Pod 1650 r. ks. Wiśniewski zapisuje już w Pacanowie ks. Rudzkiego; kolejność w spisie nie dowodzi jednak, kto po kim objął parafię2. W spisie przed ks. Wilczogórskim stoi ks. Wojciech Kruzel, zapisany pod 1630 r.2

W diecezji łuckiej

Wiśniewski nazywa ks. Waleriana archidiakonem łuckim, Pauli – kanonikiem łuckim. W latach 1631–1632 Walerian Wilczogórski był oficjałem (sędzią i zastępcą biskupa) na Podlasiu i w województwie brzeskim z ramienia biskupa łuckiego Achacego Grochowskiego. Przeprowadził wtedy wpis do akt testamentu biskupa Franciszka Zajerskiego, rozstrzygał spór plebana z Ostrożan z rektorem szkoły i zatwierdził fundację szpitala w Siemiatyczach3. Ks. Ludwik Królik, który to opisał, nie wspomina o Pacanowie; że chodzi o tę samą osobę, wnosimy z imienia, nazwiska i związku z diecezją łucką.

Biskup pomocniczy włocławski

Według akt Kurii Rzymskiej, ogłoszonych w wydawnictwie Hierarchia Catholica, 13 maja 1652 r. „Valerius Wilezogerzosi” (nazwisko zniekształcone przez kopistę) został mianowany biskupem tytularnym Margarity – dawnego biskupstwa w Epirze – i biskupem pomocniczym diecezji włocławskiej, z pensją 300 dukatów z dochodów biskupa włocławskiego4. Wykaz biskupów pomocniczych diecezji włocławskiej wymienia go jako „Walerian Wilczogórski, bp margaryteński, archid. łucki 1653”5. Że proboszcz pacanowski i biskup to ta sama osoba, przemawia imię, nazwisko i godność archidiakona łuckiego, a także rok śmierci; źródła, które łączyłoby biskupa wprost z Pacanowem, jednak nie znamy. Według bazy Catholic-Hierarchy sakry biskupiej udzielił mu biskup włocławski Mikołaj Gniewosz6 – nie udało się tego potwierdzić w źródle drukowanym.

Śmierć

Ks. Walerian Wilczogórski zmarł w 1653 r.1 Dnia i miejsca śmierci ani miejsca pochówku nie znamy. 9 czerwca 1653 r. na to samo biskupstwo tytularne i urząd biskupa pomocniczego we Włocławku mianowano Stanisława Domaniewskiego4.

Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.

Przypisy

  1. W. Komorowski, K. Follprecht, „Właściciele kamienic Rynku krakowskiego w czasach nowożytnych (do pierwszej okupacji szwedzkiej), cz. 3”, Krakowski Rocznik Archiwalny, t. 4, 1998, s. 11–28, tu s. 11–12 (notatka Ż. Paulego, BJ rkps 5354), 18–20 (rodzina Montelupich, przyp. 62) i indeks. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 189 (spis plebanów). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. ks. L. Królik, Organizacja diecezji łuckiej i brzeskiej od XVI do XVIII wieku, wyd. 2, oprac. M. Dębowska, Biały Dunajec – Ostróg 2017, s. 67–68 i 290. ↩

  4. P. Gauchat, Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. 4, Monasterii 1935, s. 231 (Margariten., przyp. 9 i 10). ↩ ↩2

  5. „Biskupi pomocniczy”, serwis jubileuszu 900-lecia diecezji włocławskiej (za: S. Chodyński, Biskupi sufragani włocławscy, s. 60–61). ↩

  6. D.M. Cheney, „Bishop Valerius Wilezogerzosi”, Catholic-Hierarchy (baza internetowa; daty sakry nie podaje). ↩

ks. Walerian Wilczogórski (zm. 1653) · Parafia Pacanów