ks. Kacper Niewiarowski (ok. 1571–1629)
Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie w pierwszych dziesięcioleciach XVII w., kanonik krakowski i sekretarz królewski, herbu Półkozic. Zmarł 16 września 1629 r. i został pochowany w katedrze na Wawelu.
Pochodzenie i nauka
Kasper (Kacper) Niewiarowski był synem Wojciecha i Barbary z Mstowskich, siostrzenicy kanclerza wielkiego koronnego Jana Ocieskiego12. Według Krystyny Stasiewicz, wydawczyni listów krakowskiego proboszcza Tomasza Płazy, ojciec nosił imię Olbrycht, a matka, owdowiawszy, wyszła za mąż za Jana Kmitę, pisarza ziemskiego krakowskiego3. Z nagrobka wynika, że Kasper urodził się ok. 1571 r. – zmarł w 58. roku życia1.
W 1578 r. Tomasz Płaza pisał do biskupa warmińskiego Marcina Kromera o pieniądzach, które „pani Kmicina” przekazała dla swego syna Niewiarowskiego; edytorka utożsamia go z Kasprem, uczniem kolegium jezuickiego w Braniewie3. W metryce studentów prawa z Polski na uniwersytecie w Padwie 30 lipca 1595 r. zapisano „Dominus Gaspar Niewiarowski Pollonus” – ze znakiem szczególnym: blizną na lewej ręce przy kciuku4. Imię, nazwisko i wiek pasują do późniejszego kanonika, ale żaden dokument nie łączy wprost tego wpisu z Pacanowem – nie wiemy więc na pewno, czy to ta sama osoba.
Kanonik krakowski
W 1605 r. Kasper Niewiarowski został kanonikiem krakowskim13. 20 października 1608 r. w Koziegłowach razem z innymi kanonikami i sekretarzem królewskim wyznaczał granicę między Koziegłowami w księstwie siewierskim, należącymi do biskupa i kapituły krakowskiej, a Woźnikami w księstwie opolskim; akt tej ugody zatwierdził w 1613 r. cesarz Maciej Habsburg5. Na nagrobku nazwano go sekretarzem królewskim1; kiedy otrzymał ten tytuł i czym się zajmował na dworze, nie wiemy.
Proboszcz w Pacanowie
Ks. Jan Wiśniewski wpisał go do spisu plebanów pacanowskich: „Kacper Niewiarowski kan. krak. herbu Półkozic, syn Wojciecha i Barbary Mstowskiej. Um. w dn. 16 wrześ. 1629 r. Ma pomnik na Wawelu”2. Roku objęcia parafii ani tego, czy był proboszczem do śmierci, Wiśniewski nie podaje i z innych źródeł tego nie znamy. W spisie przed nim stoi ks. Tomasz Bucki (wzmianki z lat 1610 i 1618), a po nim ks. Wojciech Kruzel, zapisany pod 1630 r.2 Kolejność w spisie nie dowodzi jednak, kto po kim objął parafię.
Śmierć i nagrobek
Ks. Kasper Niewiarowski zmarł 16 września 1629 r. Pochowano go w katedrze na Wawelu. W połowie XIX w. ks. Ludwik Łętowski przepisał łaciński napis z jego nagrobka1:
Gaspar Niewiarowski, Can. Crac. S. R. M. Secret. Magno in Deum cultu, generis dignitate, principium amicitia, morum integritate, animi in utralibet fortuna moderatione insignis, de statione vitae evocatus, hic supremum expectat diem. Heu! quam res humanae ultra cinerem nihil sunt! Et nos curis differimur inanibus. Jam nosti qualis hic. Tu qualis ipse brevi futurus sis, vide. Si vivis ut bene moriturus, morieris ut beate victurus. Obiit Anno Sal. M.DC.XXIX. Septemb. XVI, aetatis anno LVIII.
W przekładzie: „Kasper Niewiarowski, kanonik krakowski, sekretarz Jego Królewskiej Mości, wyróżniający się wielką czcią dla Boga, godnością rodu, przyjaźnią książąt, prawością obyczajów i umiarem ducha w każdym losie, odwołany z posterunku życia, tu oczekuje dnia ostatecznego. Ach, jakże sprawy ludzkie są niczym poza prochem! A nas rozpraszają próżne troski. Już wiesz, jaki jest ten tutaj. Ty zważ, jaki sam wkrótce będziesz. Jeśli żyjesz tak, by dobrze umrzeć, umrzesz tak, by żyć szczęśliwie. Zmarł roku zbawienia 1629, 16 września, w 58. roku życia.” Czy nagrobek zachował się w katedrze do dziś i w którym miejscu się znajduje, nie udało się nam sprawdzić.
Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.
Przypisy
-
ks. L. Łętowski, Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich, t. 3, Kraków 1852, s. 369–370 (hasło „Niewiarowski Kasper”, z tekstem nagrobka; kopia: BSB, także w Dokumentach historycznych). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 189 (spis plebanów). ↩ ↩2 ↩3
-
K. Stasiewicz, „Listy Tomasza Płazy do Marcina Kromera (wybór z lat 1569–1578)”, Studia Warmińskie, t. 22–23, 1985–1986, tu s. 186 (list 8 z 19 lutego 1578 r., przyp. 6–7) i 194–195 (list 10 z 14 grudnia 1578 r., przyp. 10–11). ↩ ↩2 ↩3
-
D. Quirini-Popławska, „Nieznana Matriculazione Università Legista Polona Uniwersytetu Padewskiego z lat 1591–1598”, Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, t. 25, 2017, tu s. 19 (wpis nr 57). ↩
-
„Prace w ramach »Wspierania działań archiwalnych« 2026”, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, 30 czerwca 2026 r., poz. 10 (regest dokumentu D. perg. 950). ↩