← Opis kościoła (1904) – spis treści
Ołtarz Krzyża świętego.
s. 21 Przed zbudowaniem tej kaplicy w kościele tutejszym był ołtarz pod tytułem Św. Krzyża, tylko niewiadomo w którym miejscu, prawdopodobnie na południowej ścianie nawy. Czytamy bowiem o erekcyi nabożeństwa Świętego Krzyża uczynionej przez ks. Tomasza Buczkiego proboszcza w r. 1615, które się miało s. 22 odprawiać przed ołtarzem Św. Krzyża, który dotąd zupełnie próżny (vacuum se altare), nie był ozdobiony żadnem nabożeństwem kościelnem ku czci Bożej. To nabożeństwo oddawna było z pobożnego zwyczaju odprawiane, a teraz wspomniany proboszcz ks. Tomasz zapisał fundusze na stałe nabożeństwa przed tym obrazem, gdy przed innemi ołtarzami są już dawniej erygowane stałe nabożeństwa. I tak to nabożeństwo stanowi Msza „Humiliavit“ co piątek śpiewana za duszę fundatora przed ołtarzem tylko Św. Krzyża. Jutrznia, godziny, nieszpory Św. Krzyża zapewne także w każdy piątek. Z tego funduszu część miała być wydzielona za pracę wspomnianego śpiewu nabożeństwa Św. Krzyża (officium S Crucis, Matutinum—Horae. Vesperae), dla kantora kościelnego i rektora szkoły pacanowskiej za posyłanie uczniów (scholares) do odśpiewywania rzeczonego nabożeństwa i mszy.
Ks. Wawrzyniec Nowakowski, Opis kościoła Cudownego Pana Jezusa Pacanowskiego, Warszawa 1904, s. 21–22. Pisownia oryginalna. Wydanie w przygotowaniu.