Parafia PacanówBazylika mniejsza · Sanktuarium

ks. Stanisław Połetek (1917–1988)

← Wikariusze i inni księża

Wikariusz parafii św. Marcina w Pacanowie w latach 1946–1948 i katecheta w tutejszej szkole. Ksiądz diecezji kieleckiej, wcześniej uczeń salezjanów, po wojnie pomagał odbudowywać spalony pacanowski kościół. Władze komunistyczne uwięziły go i skazały na dwa lata więzienia; skazanie uznano później za niebyłe. Przez 28 lat był proboszczem w Skale pod Krakowem, gdzie odnowił kult bł. Salomei. Zmarł 19 listopada 1988 r.123

Pochodzenie i droga do kapłaństwa

Urodził się 17 kwietnia 1917 r. we wsi Przemęczany w gminie Łętkowice, w powiecie miechowskim (parafia Zielenice), w rodzinie chłopskiej, jako syn Piotra i Marii13. Do szkoły elementarnej chodził w Zielenicach. W wieku 13 lat trafił do Zakładu Salezjanów im. ks. Jana Bosko w Oświęcimiu, gdzie uczył się w latach 1930–193513. W 1935 r. odbył roczny nowicjat w Czerwińsku, w 1936 r. złożył czasowe śluby zakonne u salezjanów, a w latach 1936–1938 uczył się w salezjańskim gimnazjum w Marszałkach koło Kępna. Gdy w 1939 r. skończyły się jego czasowe śluby, opuścił zgromadzenie31.

Pierwsze dwa lata okupacji spędził w rodzinnej wsi, pomagając rodzicom w polu. We wrześniu 1941 r. wstąpił do seminarium duchownego w Kielcach. Mimo przerw w nauce spowodowanych wojną 5 maja 1946 r. przyjął w katedrze kieleckiej święcenia kapłańskie z rąk biskupa Czesława Kaczmarka13.

Wikariusz w Pacanowie

Od lipca 1946 r. był wikariuszem w Pacanowie i prefektem (katechetą) w tutejszej szkole podstawowej1. Proboszczem i dziekanem był wtedy ks. Adam Adamek. Kościół parafialny został poważnie zniszczony jesienią 1944 r., gdy front zatrzymał się na Wiśle; po wojnie proboszcz z parafianami przystąpił do odbudowy, a ks. Połetek nie tylko sam przy niej pracował, ale i organizował do pracy parafian3. Kuria kielecka pisała w grudniu 1948 r. do Urzędu Bezpieczeństwa, że ksiądz był w Pacanowie „żywo zaangażowany jedynie przy odbudowie kościoła” i w wychowanie młodzieży4.

Zajmował się też pomocą potrzebującym. Ks. Daniel Wojciechowski pisze, że władze diecezji powierzyły mu kierownictwo dekanalnej Caritas, do której napływały dary z zagranicy3; w charakterystyce sporządzonej przez Urząd Bezpieczeństwa w grudniu 1947 r. nazwano go skarbnikiem miejscowego oddziału Caritas. Organizował w parafii Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży5.

Jako katecheta utrzymywał służbowe kontakty z kierownikiem szkoły w Pacanowie, Stefanem Pytką „Chrzanowskim”, który był komendantem konspiracyjnej organizacji w powiecie buskim – od września 1947 r. pod nazwą Polski Ruch Zjednoczenia Narodowego, a od sierpnia 1948 r. Służba Wolnej Polsce. Organizacja nie miała charakteru zbrojnego: zajmowała się tylko propagandą i obserwacją, liczyła około 20 członków13. Według dokumentów bezpieki i zeznań, które omawia Tomasz Trepka, ksiądz od 1947 r. wiedział o jej działalności i czytał jej materiały oraz podziemną gazetkę „Orzeł Biały”5. Ks. Wojciechowski zaznacza, że jego spotkania z działaczami podziemia na plebanii w Biechowie nie dowodzą, by sam działał w konspiracji3. Od 5 lutego 1948 r. Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa w Busku-Zdroju prowadził przeciw niemu sprawę ewidencyjną, czyli zbierał o nim materiały, uznając go za „wrogo ustosunkowanego do obecnej rzeczywistości”5. W śledztwie bezpieka zarzucała mu też, że blokował założenie w szkole w Pacanowie komunistycznej organizacji młodzieżowej, którą utworzono dopiero po jego wyjeździe6.

Kielce, aresztowanie i ucieczka

Latem 1948 r. przeniesiono go na wikariat do parafii katedralnej w Kielcach – według ks. Wojciechowskiego 2 lipca 1948 r., według Trepki już w czerwcu, w obawie przed aresztowaniem35. Uczył religii w Szkole Podstawowej nr 1 oraz w państwowym gimnazjum i liceum dla dorosłych. Po latach opowiadał, że widział z placu przy katedrze, jak funkcjonariusze przeszukują jego mieszkanie, i że przez wiele nocy nie nocował w domu3.

27 listopada 1948 r., gdy aresztowano członków Służby Wolnej Polsce, zatrzymano także jego. Po przesłuchaniu w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Kielcach zostawiono go bez strażnika w niezamkniętym pokoju i 29 listopada uciekł przez okno53. Przed sądem mówił, że uciekł, bo zarzucano mu czyny, których nie popełnił, i traktowano go brutalnie, a jeden z funkcjonariuszy zapowiedział, że „postarają się zrobić mi taką opinię, że ani świat, ani kurie nie będą chcieli się do mnie przyznać”35. Ks. Wojciechowski przypuszcza, że ucieczkę umożliwiono celowo, bo potem nikt go nie szukał3.

Pierwszej pomocy udzieliły mu siostry albertynki w Dobromyślu koło Kielc i jeden z rolników z powiatu buskiego; do maja 1949 r. przebywał u siostry w rodzinnych Przemęczanach5. Szukał też pomocy w Zakopanem i na Dolnym Śląsku, gdzie bezskutecznie prosił o przydział do parafii53. W końcu zwrócił się do kanclerza kurii krakowskiej ks. Stefana Mazanka i kard. Adama Sapiehy. Dzięki nim został – nieoficjalnie – kapelanem sióstr felicjanek w Dobranowicach koło Krakowa43. Według ks. Wojciechowskiego i biogramu Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej studiował wtedy na Uniwersytecie Jagiellońskim i uzyskał magisterium z teologii; ks. Wojciechowski dodaje, że praca dotyczyła sumienia37. W kwietniu 1950 r. przeszedł do parafii Kozy w powiecie bialskim4.

Proces i więzienie

8 października 1950 r. aresztowano go ponownie. Akt oskarżenia zarzucał mu, że jako wikariusz w Pacanowie od września 1947 r. był „wtajemniczony w sprawy nielegalnej organizacji”, utrzymywał kontakty z jej członkami i czytał jej prasę36. Oskarżono go z art. 88 § 1 w związku z art. 86 § 2 Kodeksu karnego Wojska Polskiego, czyli o porozumienie z organizacją, której przypisywano zamiar zmiany ustroju przemocą. Nie przyznał się do winy. 30 marca 1951 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach skazał go na dwa lata więzienia6. Według ks. Wojciechowskiego i biogramu Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej skazano go za to, że wiedząc o istnieniu organizacji na terenie Pacanowa, „nie powiadomił o tym natychmiast władz Bezpieczeństwa Publicznego”37; sentencji wyroku nie czytaliśmy. 5 lipca 1951 r. Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie utrzymał wyrok. Prośby rodziny o ułaskawienie, kierowane do Bolesława Bieruta, pozostały bez odpowiedzi63. Karę odbywał w więzieniu w Kielcach, a od listopada 1951 r. w Raciborzu3.

Ks. Wojciechowski pisze, że procesami księży Połetka i Stefana Rzemieńca, proboszcza z Biechowa, władze chciały pokazać spisek podziemia, w który mieli być wciągnięci biskupi3; według Trepki proces miał też osłabić biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka8. Trepka, który przeanalizował akta śledztwa, ocenia, że ks. Połetek wiedział o działaniu organizacji, ale nie brał udziału w jej pracy, a jej szefa poznał prawdopodobnie dopiero w 1948 r.; przy późniejszym przeglądzie akt sądu uznano obu księży jedynie za „współpracowników” organizacji9.

Bytom, Olkusz i Miechów

Po wyjściu z więzienia pracował na Śląsku, w diecezji opolskiej – od grudnia 1952 r. jako wikariusz przy kościele Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu i katecheta w szkole podstawowej i średniej. Wiernych z Bytomia wspominał z wdzięcznością63. W 1957 r. wrócił do diecezji kieleckiej jako wikariusz w parafii św. Andrzeja w Olkuszu. Gdy 4 maja 1958 r. katolicy bronili krzyża na tamtejszym cmentarzu, groziło mu aresztowanie; skończyło się na przesłuchaniu przez bezpiekę w Krakowie36. Od 1958 r. był wikariuszem w Miechowie2.

W grudniu 1962 r., na wniosek jego dawnego obrońcy, Sąd Wojewódzki w Kielcach uznał skazanie za niebyłe23.

Proboszcz w Skale

W lutym 1960 r. został wikariuszem w Skale koło Krakowa, a 7 lipca 1960 r. jej proboszczem3. W 1963 r. został wicedziekanem dekanatu sułoszowskiego i członkiem Diecezjalnej Komisji Artystyczno-Budowlanej, w 1972 r. kanonikiem honorowym Kapituły Kolegiaty Wiślickiej, a w 1986 r. dziekanem sułoszowskim2. Pod koniec życia tytułowano go księdzem prałatem310.

Dbał o uroczystą liturgię; był uzdolniony muzycznie i sam uczył parafian śpiewu nowych pieśni. Wiele godzin poświęcał katechezie w szkole podstawowej i liceum; z jego uczniów wyrosło liczne grono ministrantów i powołania kapłańskie3. Latem odprawiał w niedziele mszę dla turystów w kościele na Grodzisku103.

Ożywił kult bł. Salomei, fundatorki Skały. 25 sierpnia 1968 r. zorganizował obchody 700-lecia jej śmierci: mszy przewodniczył i kazanie wygłosił kard. Karol Wojtyła, w obecności biskupa kieleckiego Jana Jaroszewicza103. W 1985 r. przy kościele parafialnym zbudowano z jego inicjatywy kaplicę bł. Salomei311. Według Kroniki Miasta i Gminy Skała zbudował też ku jej czci ołtarz polowy i urządził kaplicę z relikwiami, w której za zgodą biskupa wprowadzono wieczystą adorację Najświętszego Sakramentu12. Kilka razy odnawiał kościół i dawny klasztor klarysek na Grodzisku; wyremontował dom kapelana, doprowadził do niego wodę i udostępnił go na wakacyjne rekolekcje młodzieży z Ruchu Światło-Życie (oazy) – według ks. Stanisława Langnera w 1981 r., według ks. Wojciechowskiego w 1983 r.103 Gruntownie odnowił też kościół parafialny w Skale3.

Śmierć i pamięć

Zmarł 19 listopada 1988 r. – według Trepki, który powołuje się na leksykon ks. Rafała Gryza, w Krakowie2. Pochowano go w podziemiach kaplicy na cmentarzu parafialnym w Skale311. 19 listopada 1998 r. mieszkańcy Skały ufundowali mu tablicę w kaplicy bł. Salomei11. Jedna z ulic Skały nosi jego imię1211. W listopadzie 2018 r., w 30. rocznicę śmierci, w Skale przygotowano wystawę o nim, a 19 listopada 2018 r. na jego pamiątkowej tablicy w bocznej kruchcie kościoła odsłonięto popiersie dłuta prof. Czesława Dźwigaja12.

Czego nie wiemy

Źródła podają różne daty urodzenia: 17 kwietnia 1917 r. (Trepka, ks. Wojciechowski) albo 7 kwietnia 1917 r. (biogram Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej)137. Nie wiemy dokładnie, kiedy opuścił Pacanów – w czerwcu czy 2 lipca 1948 r.53 – ani jaką funkcję pełnił w Caritas: kierownika dekanalnego (ks. Wojciechowski) czy skarbnika miejscowego oddziału (charakterystyka bezpieki)35. O ułaskawienie prosił według Trepki jego brat, według ks. Wojciechowskiego – ojciec63. Nie wiemy, od kiedy był prałatem, ani czy tablica z 1998 r. i tablica w kruchcie, na której w 2018 r. umieszczono popiersie, to ta sama tablica. O studiach na Uniwersytecie Jagiellońskim wiemy tylko z artykułu ks. Wojciechowskiego i biogramu, który w dużej części go powtarza; nie znamy roku magisterium ani promotora. Nie odczytaliśmy jeszcze hasła o nim w Leksykonie duchowieństwa represjonowanego w PRL (t. 1, 2002) ani akt IPN w Kielcach.

Wszyscy księża pracujący w Pacanowie poza proboszczami: Wikariusze i inni księża.

Przypisy

  1. T. Trepka, „Duchowni katoliccy zaangażowani w działalność obwodu buskiego »Służba Wolnej Polsce« w świetle dokumentów aparatu bezpieczeństwa”, Nasza Przeszłość t. 125, 2016, s. 263–282, tu s. 264–265 (PDF; strona artykułu, kopia w Web Archive). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. T. Trepka, jw., tu s. 270. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. ks. D. Wojciechowski, „Duszpasterz na miarę komunistycznych czasów. Ksiądz Stanisław Połetek (1917–1988)”, Nasz Dziennik, 17 maja 2008 (przedruk: iap.pl). Autor był od 1968 r. wikariuszem w Skale. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21 ↩22 ↩23 ↩24 ↩25 ↩26 ↩27 ↩28 ↩29 ↩30 ↩31 ↩32 ↩33 ↩34 ↩35 ↩36 ↩37 ↩38

  4. T. Trepka, jw., tu s. 268–269. ↩ ↩2 ↩3

  5. T. Trepka, jw., tu s. 266–267. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  6. T. Trepka, jw., tu s. 269. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  7. E. Działowska, „Połetek Stanisław”, Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej – Dawne Więzienie Kieleckie (ompio.pl), 5 marca 2024 (kopia w Web Archive). ↩ ↩2 ↩3

  8. T. Trepka, jw., tu s. 276, przyp. 77. ↩

  9. T. Trepka, jw., tu s. 274, przyp. 63, i s. 278. ↩

  10. ks. S. Langner, „Duszpasterstwo i kult bł. Salomei w Pustelni bł. Salomei w Grodzisku”, w: Konwent Klarysek skalskich a dziedzictwo kulturowe i religijne bł. Salomei, red. M. Wojenka, ks. S. Langner, Kielce: Jedność 2019, s. 187–206, tu s. 197–198 (PDF na stronie parafii Ojców-Grodzisko; kopia w Web Archive). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. M. Szwaja, „Stanisław Połetek”, Internetowy Kurier Proszowski (24ikp.pl). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. „Pamięci ks. prałata Stanisława Połetka”, Kronika Miasta i Gminy Skała 2019, nr 1, s. 19; ulica – s. 6 (PDF; kopia w Web Archive). ↩ ↩2 ↩3