ks. Tomasz Bucki (proboszcz w latach 1610–1618)
Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie, wzmiankowany w latach 1610–1618, doktor obojga praw, kustosz kolegiaty św. Michała na Wawelu i oficjał wiślicki. Wcześniej sekretarz biskupa włocławskiego Hieronima Rozrażewskiego. Dat jego urodzenia i śmierci nie znamy.
Nauka i sekretarz biskupa
Tomasz Bucki (po łacinie Bucius) był doktorem obojga praw – prawa kościelnego i świeckiego12. Według XIX-wiecznego zbioru życiorysów Tomasza Święckiego kształcił się w Akademii Krakowskiej, znał dobrze historię, pisał wybornym stylem i podróżował do Hiszpanii, Włoch i Niemiec3. Innego potwierdzenia tych wiadomości nie znaleźliśmy.
W latach 1595–1600 był osobistym sekretarzem Hieronima Rozrażewskiego, biskupa włocławskiego, znanego humanisty i mecenasa1. Biskupi włocławscy mieli prawo przedstawiać kandydatów na kustosza kolegiaty św. Michała na zamku krakowskim; z przedstawienia Rozrażewskiego ks. Bucki został tym kustoszem w 1597 r.1 Biskup zmarł w Rzymie w lutym 1600 r. W pierwszą rocznicę jego śmierci ks. Bucki, już jako prałat kustosz, wygłosił w kolegiacie św. Michała mowę żałobną o zmarłym, wydaną drukiem w Krakowie w 1601 r. (Oratio in anniversario… Hieronymi comitis a Rozrazow)1.
Nauczyciel Jana Zebrzydowskiego
Według historii rodu Zebrzydowskich na stronie sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej ks. Tomasz Bucki, „kustosz kolegiaty św. Michała na Wawelu i proboszcz w Pacanowie”, był – po ks. Szczęsnym Żebrowskim – jednym z nauczycieli Jana Zebrzydowskiego, syna wojewody krakowskiego Mikołaja, fundatora Kalwarii4. Strona nie podaje, z jakiego źródła pochodzi ta wiadomość ani w których latach ks. Bucki uczył młodego Zebrzydowskiego. Zebrzydowscy byli wtedy dziedzicami Pacanowa.
Proboszcz w Pacanowie
Ks. Jan Wiśniewski zapisał w spisie plebanów: „R. 1610 Tomasz Bucki Dr. O. Pr. oficjał wiśl., kanonik, kustosz św. Michała w Krakowie. (Butski)”2. Był więc wtedy także oficjałem wiślickim – sędzią kościelnym w imieniu biskupa krakowskiego dla archidiakonatu wiślickiego. Roku objęcia parafii Wiśniewski nie podaje.
W 1610 r. wojewoda Mikołaj Zebrzydowski zbudował przy północnej ścianie kościoła kaplicę św. Anny. W 1612 r. ks. Bucki wprowadził w niej arcybractwo św. Anny, sprowadzone od bernardynów warszawskich5.
W 1615 r. ks. Bucki wprowadził przy ołtarzu Krzyża Świętego, stojącym wtedy w kościele, nabożeństwo i Mszę świętą w każdy piątek; w śpiewie brali udział organista, nauczyciel i dzieci szkolne6. Tego samego roku zapisał 100 zł na nabożeństwo: 7 maja miała być odprawiana Msza wotywna o św. Michale ze śpiewem i muzyką, a muzykanci mieli dzielić między siebie 22 grosze; po jego śmierci miała to być Msza rocznicowa za niego, a 22 grosze dzielono by między kapłanów. Drugie 100 zł zapisał na szkołę pacanowską – w zamian uczniowie mieli śpiewać nabożeństwo o Krzyżu Świętym i Męce Pańskiej, a rektor szkoły i kantor dostawać co kwartał wynagrodzenie7. Wiśniewski wspomina też, że ks. Bucki ufundował specjalne nabożeństwo w kaplicy św. Barbary na przedmieściu krakowskim Pacanowa7.
W 1618 r. ks. Bucki prowadził przed oficjałem krakowskim ks. Janem Zezińskim spór z Prokopem Kmitą, przeorem w Beszowie, o dziesięcinę z Kwasowa. Oficjał przyznał dziesięcinę z jednych pól Pacanowowi, a z drugich Beszowej2.
Czego nie wiemy
Nie znamy dat urodzenia, święceń i śmierci ks. Buckiego ani roku, w którym objął i opuścił parafię. W spisie ks. Wiśniewskiego przed nim stoi ks. Wojciech Kraklowicz (1599), a po nim ks. Kacper Niewiarowski, zmarły w 1629 r.2 Kolejność w spisie nie dowodzi jednak, kto po kim objął parafię. Nie wiemy też, czy ks. Bucki był kanonikiem krakowskiej kapituły katedralnej – Wiśniewski pisze tylko „kanonik”, a jego kustodia dotyczyła kolegiaty św. Michała, nie katedry.
Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.
Przypisy
-
ks. S. Librowski, „Biskup Hieronim Rozrażewski jako humanista i mecenas”, Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, t. 11, 1965, s. 201–263, tu s. 213 (przypis o sekretarzach osobistych biskupa), 213–214 (przyp. 75 – kustosze kolegiaty św. Michała) i 260 (przyp. 477 – mowa żałobna). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 189 (spis plebanów). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
T. Święcki, Historyczne pamiątki znamienitych rodzin i osób dawnej Polski, t. 1, Warszawa 1859, s. 27 (hasło „Bucki Tomasz”). ↩
-
„Dzieje rodu Zebrzydowskich”, Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej (odczyt 17.11.2026). ↩
-
Tamże, s. 182. ↩
-
Tamże, s. 183. ↩