ks. Rudolf i ks. Anco (wzmianki z lat 1326–1328)
Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie Rudolf i jego następca Anco to pierwsi plebani w naszym poczcie. Obaj występują w rachunkach dziesięciny papieskiej z lat 1326–1328: Rudolf płacił ją za Pacanów w latach 1326–1327, a ratę należną w 1328 r. zapłacił już „nowy pleban” Anco.
Dziesięcina papieska
Na soborze w Vienne papież Klemens V nałożył na duchowieństwo dziesięcinę na sześć lat (decima sexennalis) – każdy duchowny oddawał dziesiątą część dochodów ze swojego kościoła1. W Polsce zbierali ją z polecenia papieża Jana XXII nuncjusze Andrzej de Verulis, kanonik wrocławski, i Piotr z Owernii (Petrus de Alvernia)1. Terminy płatności ustalili z arcybiskupem gnieźnieńskim Janisławem i duchowieństwem całej prowincji w Uniejowie 19 lutego 1326 r.: co roku dwie raty – w oktawę św. Marcina, czyli w drugiej połowie listopada, i w najbliższe Zielone Świątki1. Każda rata obejmowała połowę dziesięciny z bieżącego roku i dziesiątą część dziesięciny z pierwszego roku1.
Rachunki Andrzeja de Verulis z diecezji krakowskiej, parafia po parafii i dekanat po dekanacie, wydał w 1913 r. Jan Ptaśnik w pierwszym tomie Monumenta Poloniae Vaticana1. Pacanów należał wtedy do dekanatu książnickiego, razem z m.in. Stobnicą, Staszowem, Kargowem i Szydłowem1.
Rudolf
W rachunku za drugi rok poboru zapisano: „Rodulphus, plebanus ecclesie de Paczanow” – Rudolf, pleban kościoła w Pacanowie1. Dochody parafii oszacowano na 15 grzywien. W pierwszym terminie, w listopadzie 1326 r., Rudolf zapłacił 21 skojców i 14½ denara, a w drugim, na Zielone Świątki 1327 r., tyle samo – razem 1 grzywnę, 19 skojców i 5 denarów1.
W rachunku za trzeci rok pleban Rudolf zapłacił pierwszą ratę – w oktawę św. Marcina 1327 r. – 21½ skojca i 2½ denara; dochody kościoła za ten rok i dwa poprzednie oszacowano znowu na 15 grzywien1.
Rok 1326 i formę „Radulf” podaje też ks. Jan Wiśniewski, a w spisie plebanów pisze o nim „Rudolf”2. Rodulphus to łacińska forma tego samego imienia.
Anco
Drugą ratę za trzeci rok, przypadającą na Zielone Świątki 1328 r., zapłacił w tej samej wysokości ktoś inny: „Item in secundo termino solvit tantumdem Anco, novus plebanus” – „w drugim terminie zapłacił tyle samo Anco, nowy pleban”1. Wydawca w indeksie zapisał go jako „Anco, nowego plebana w Pacanowie”1.
Wynika z tego, że między listopadem 1327 r. a zapłatą drugiej raty parafia zmieniła plebana. Rachunek nie mówi, czy Rudolf zmarł, czy odszedł z Pacanowa1.
W tych samych rachunkach występują inni ludzie o imieniu Anco – m.in. mieszczanin krakowski Anco Hedel i kanonik kielecki Anco z Koźla (Anco de Cozle)1. Nie wiemy, czy któryś z nich to pleban pacanowski.
Czego nie wiemy
Nie znamy dat urodzenia, święceń ani śmierci obu plebanów, ich pochodzenia ani nazwisk. Nie wiemy, od kiedy Rudolf był plebanem – rok 1326 to pierwsza wzmianka, a nie początek jego urzędowania – ani jak długo parafią kierował Anco.
W spisie plebanów ks. Wiśniewskiego Anco nie ma: po Rudolfie, zapisanym pod 1326 r., następuje tam od razu ks. Jakub Wiślicki, zapisany pod 1440 r.2
W osobnym rachunku świętopietrza, czyli daniny dla papieża, z lat 1325–1328 parafia pacanowska płaci jedną grzywnę, ale imienia plebana tam nie zapisano1.
Strony rachunków z wpisami o Rudolfie i Anco można obejrzeć w Dokumentach historycznych.
Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.
Przypisy
-
Monumenta Poloniae Vaticana, t. 1: Acta Camerae Apostolicae 1207–1344 (kopia stron o Pacanowie), wyd. J. Ptaśnik, Kraków 1913, nr 139: rachunki dziesięciny sześcioletniej z lat 1325–1327, s. 104–105 (początek rachunku, terminy), 155–156 (dekanat książnicki, drugi rok), 173 (początek trzeciego roku), 231–232 (Pacanów, trzeci rok); nr 142: świętopietrze z lat 1325–1328, s. 311; indeks, s. 439 i nast. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14
-
ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 180 („Radulf”) i 189 (spis plebanów). ↩ ↩2