ks. Piotr Franciszek Tarło (1672–1722)
Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie na początku XVIII w., kanonik krakowski i gnieźnieński, od 1713 r. biskup pomocniczy, a od 1720 r. biskup poznański; zmarł w 1722 r.
Pochodzenie i nauka
Piotr Franciszek Tarło herbu Topór urodził się w 1672 r., zapewne w Krakowie. Był synem Adama Tarły, wojewody smoleńskiego, i Franciszki Teodory, córki Krzysztofa Opalińskiego, wojewody poznańskiego12. Miał trzech braci: Stanisława Franciszka, Michała, który został generałem w wojsku francuskim, i Jana Franciszka1.
Uczył się w kolegium jezuickim w Poznaniu. W 1689 r. wyjechał na studia do jezuickiej akademii w Grazu, a potem do Rzymu, gdzie uzyskał doktorat teologii. Jeszcze za granicą otrzymał w 1694 r. od papieża kanonię katedralną w Poznaniu (zrezygnował z niej w 1702 r.). W 1695 r. wpisał się do księgi studentów polskich na uniwersytecie w Padwie, a przed 1697 r. zapewne był w Paryżu1. Święcenia kapłańskie przyjął 29 marca 1698 r. z rąk Stanisława Szembeka, biskupa pomocniczego krakowskiego1.
Proboszcz w Pacanowie
Ks. Jan Wiśniewski w spisie plebanów pacanowskich zapisał: „X. Piotr Tarło kan. krak., gnieźn. prob., pac. i morawicki w 1712 r. syn Adama Wojewody Smoleńskiego i Franciszki Opalińskiej. Wreszcie biskup Poznański, um. w 1722 r.”3 Wpis poprzedzający w tym spisie dotyczy ks. Kazimierza Siecińskiego, kanonika tarnowskiego i dziekana pacanowskiego, przy którym stoją słowa „do 1712 r.”3
Probostwa w Pacanowie i w Morawicy wymienia też biogram w „Polskim słowniku biograficznym”: Tarło uzyskał je w rodzinnej diecezji krakowskiej, ale autor nie podaje kiedy1. Rok 1712 pochodzi od ks. Wiśniewskiego, który nie wskazuje jego źródła. Kiedy ks. Tarło objął parafię i kiedy z niej zrezygnował, nie wiemy. Nie wiemy też, czy mieszkał w Pacanowie – w tych samych latach był kanonikiem kilku kapituł, a od 1713 r. pracował w Poznaniu1.
Kanonik i prałat
6 sierpnia 1699 r. objął kanonię w kapitule katedralnej w Gnieźnie, a w 1708 r. został scholastykiem kapituły sandomierskiej. W grudniu 1708 r. król Stanisław Leszczyński wstawiał się za nim u nuncjusza papieskiego, być może w sprawie opactwa w Tyńcu; po ucieczce Leszczyńskiego z kraju w 1709 r. sprawa upadła. Ks. Tarło znów pojechał wtedy do Rzymu, a wracając, w marcu 1710 r., odwiedził Padwę1.
11 stycznia 1712 r. wszedł do kapituły katedralnej krakowskiej (zrezygnował w 1717 r.). Dzięki staraniom krewnego, biskupa poznańskiego Michała Bartłomieja Tarły, w listopadzie 1712 r. ponownie został kanonikiem poznańskim, a w grudniu archidiakonem śremskim1.
Biskup pomocniczy w Poznaniu
30 stycznia 1713 r. papież mianował go biskupem tytularnym Klaudiopolis i biskupem pomocniczym (sufraganem) poznańskim1. Sakrę biskupią przyjął 26 maja 1713 r. w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie z rąk biskupa Michała Bartłomieja Tarły; współkonsekratorami byli biskup włocławski Felicjan Konstanty Szaniawski i biskup przemyski Jan Kazimierz Alten-Bokum4. Biskup Tarło powierzył mu urząd wikariusza generalnego i oficjała poznańskiego, a jezuici poznańscy uczcili go panegirykiem. W 1714 r. kapituła wybrała go na archidiakona poznańskiego, a w 1717 r. na prepozyta katedry1.
Po śmierci biskupa Michała Bartłomieja Tarły w 1715 r. zarządzał diecezją poznańską jako administrator – od 30 września 1715 do 22 listopada 1716 r.1 Przed 23 stycznia 1716 r. król August II mianował go biskupem inflanckim. Według Krzysztofa R. Prokopa Stolica Apostolska nigdy tej nominacji nie zatwierdziła, a ks. Tarło pozostał biskupem pomocniczym w Poznaniu, choć współcześni tytułowali go nominatem inflanckim41.
We wrześniu 1717 r. uczestniczył w koronacji cudownego obrazu Matki Bożej na Jasnej Górze. Zaliczany do stronników dworu, otrzymał od Augusta II opactwo cystersów w Paradyżu, które objął w sierpniu 1718 r.1 23 kwietnia 1719 r. w kościele Mariackim w Krakowie był współkonsekratorem swojego krewnego, Jana Tarły (w opracowaniach nazywanego Janem Pawłem albo Janem Joachimem), późniejszego biskupa poznańskiego14.
Biskup poznański
30 października 1719 r. król mianował go biskupem poznańskim. Papież Klemens XI zatwierdził nominację 16 grudnia 1720 r., a ingres do katedry poznańskiej ks. Tarło odbył 18 sierpnia 1721 r.14 Jeszcze jako nominat brał udział w sejmie 1719/1720 r. Jego ingres do kolegiaty św. Jana w Warszawie uczcił łacińskim utworem Stanisław Konarski. Biskup ogłaszał listy pasterskie (w 1713 r. jako sufragan, potem w latach 1721 i 1722), zasiadał w radzie senatu, a na otwarcie sejmu w 1722 r. odprawił mszę w kolegiacie św. Jana1.
Śmierć i pamięć
Zmarł w Warszawie 19 listopada 1722 r., po niespełna dwóch latach rządów w diecezji. Pochowano go w warszawskim kościele Świętego Krzyża, prowadzonym przez księży misjonarzy142. Stanisław Konarski poświęcił mu łaciński panegiryk pogrzebowy1.
Kasper Niesiecki pisał w swoim herbarzu, że biskup „piękne z natury przymioty, okrasił niepospolitą cnotą, wrodzoną submissyą, nieporównaną ludzkością, układnością obyczajów”, i że gdyby nie niespodziewana śmierć, król wyniósłby go na najwyższe godności2. Zachował się jego portret – miedzioryt Wojciecha Derpowicza z 1719 r., przedstawiający go jako biskupa pomocniczego poznańskiego1.
W spisie ks. Wiśniewskiego po ks. Tarle następuje ks. Albert Pruszak Bieniewski, zmarły w 1731 r.3
Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.
Przypisy
-
J. Dygdała, „Tarło h. Topór Piotr Franciszek (1672–1722)”, w: Polski słownik biograficzny, t. 52, Warszawa–Kraków 2018–2019 (wersja internetowa: iPSB; wersja internetowa nie podaje stron druku). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19
-
K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. 9, Lipsk 1842, s. 15–16 (na s. 15 wśród synów Adama, wojewody smoleńskiego, i Franciszki Opalińskiej; na s. 16 omyłkowo „syn trzeci Piotra wojewody Smoleńskiego”). ↩ ↩2 ↩3
-
ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 190 (spis plebanów). ↩ ↩2 ↩3
-
K. R. Prokop, „Sakry ordynariuszy i sufraganów poznańskich w XVIII stuleciu”, Ecclesia. Studia z Dziejów Wielkopolski, t. 2, 2006, s. 119–150, tu s. 125–126, 128, 132. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5