← Opis kościoła (1904) – spis treści
Opis Kościoła w Pacanowie.
s. 7 Początek. Pacanów w przeszłych wiekach nazywany „Paczanów“ lub „Paczonów“, dziś tylko osada. Dawniej miasto między pięknemi liczone, przez pożogi Chmielnickiego i Szwedzkie spalone, wraz z tutejszym kościołem w r. 1658 za czasów króla Jana Kazimierza, a poprzednio napadami Tatarów zniszczone i spustoszone, przedstawia powierzchowność podobną innym naszym miasteczkom.
Niesiecki w Herbarzu pisze: „Pacanów od XIV wieku był w posiadaniu rodziny z Mokrska — Mokrskich, następnie w r. 1419 Floryan Mokrski działem otrzymał dobra Pacanów; odtąd on i jego potomkowie poczęli się nazywać Paczanowskiemi herbu Jelita, a inni Sancygniowskiemi od Sancygniowa, a inni od Mokrska. W XVII wieku przeszedł w ręce Zebrzydowskich z Zebrzydowic a mianowicie, pamiętnego tu głównie Mikołaja Zebrzydowskiego, Wojewody Krakowskiego. Następnie w XVIII wieku przeszedł w posiadanie hr. Morsztynów, na początku zaś XIX s. 8 wieku w ręce hr. Parysów, a od połowy tegoż wieku w dziedzictwo hr. Potockich. Obecnie mianuje się własnością Księcia Macieja Radziwiła i jego żony Róży z hr. Potockich.
Przywileje. Z przeszłości mieszczanie tutejsi posiadają dokument przywilejów na pargaminie po łacinie napisany za Zygmunta III, Króla Polskiego, w którym potwierdza cztery przywileje, wyłączające miasto Pacanów od prawa Polskiego, jego sądów i ciężarów.
Pierwszy przywilej Bolesława Księcia Krakowskiego z r. 1295 wprowadza prawo Teutońskie czyli Magdeburski i Sąd Wójtowski. Drugi przywilej Władysława Króla Jagiełły z r. 1433 potwierdza dla miasta prawo Teutońskie, czyli wolność od wszelkiej jurysdykcyi miejscowych praw Polskich i od władzy wszystkich urzędników Królestwa Polskiego. Targi w każdy czwartek, tudzież jarmarki. Trzeci przywilej Króla Kazimierza Jagiellończyka z r. 1448 na prośbę J. P. Floryana Paczanowskiego, Podstolego Krakowskiego dany, potwierdza prawo Teutońskie. Czwarty przywilej na targ — czyli jarmark na Św. Kielian od tegoż Króla Kazimierza dany w r. 1470 w Nowem-Mieście Korczynie.
s. 9 Przywileje te czyli wolności, gdy Mikołaj Zebrzydowski Wojewoda-Generał i Starosta Krakowski przedstawił z prośbą o ich zatwierdzenie, Zygmunt III na Sejmie Generalnym w Krakowie r. 1603 takowe dla obywateli miasta Paczanowa przyznał i zatwierdził.
Cechy. Cechy tutejsze jest ich dzisiaj tylko pięć, dawniej było więcej. Posiadają również dokumenta swoich przywilejów na pargaminie po polsku wypisane, zatwierdzone im przez następujących posiadaczów miasta Pacanowa. Najdawniejszy z r. 1466, potem Mikołaja Zebrzydowskiego z r. 1613. Jana Zebrzydowskiego Miecznika Koronnego z r. 1634, potem Andrzeja na Pacanowie Paczanowskiego z r. 1664 i r. 1672, w których potwierdzają im przywileje, czyli wolność od dawnych przodków im nadaną. Wolność od podwód, podróży pieszych, konnych, wozowych, niezależność od Urzędu miejscowego w sprawach cechowych.
Według tego, cech ma obowiązek nie tylko pilnować, aby rzemieślnicy swe roboty w mieście i na innych miejscach słusznie odprawowali, ale i Kościele Bożym rządu dobrego Bractwem swem pomagali i do pomnożenia chwały Bożej się przyczyniali. Z tego powodu, na każdy kwartał s. 10 obowiązani byli odprawiać Nabożeństwo Brackie ze słuchaniem Mszy Świętej, Zmarłego Brata z procesyą prowadzić; w Boże Ciało i inne uroczystości tak na Mszy św. jak i na nieszporach iść ze świecami na procesyi. Ołtarz swój obsługiwać, na nim świece zapalać, pod groźbą kar tam oznaczonych.
Ks. Wawrzyniec Nowakowski, Opis kościoła Cudownego Pana Jezusa Pacanowskiego, Warszawa 1904, s. 7–10. Pisownia oryginalna. Wydanie w przygotowaniu.