ks. Wawrzyniec Nowakowski (1831–1908)
Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie w latach 1864–1908.
Urodził się w 1831 r. w Wierzbniku (dziś Starachowice), w rodzinie Jana i Petroneli Nowakowskich1. Święcenia kapłańskie przyjął w 1854 r. Przez dziesięć lat był profesorem i wicerektorem seminarium duchownego w Kielcach2. Miał stopień kandydata świętej teologii i był kanonikiem honorowym płockim3.
Proboszczem w Pacanowie został w 1864 r., po ks. Benedykcie Nowakowskim, i pozostał nim do śmierci, przez 44 lata3. W 1869 r. kazał przelać dzwon z 1647 r., odlany w Gdańsku; przelał go Jan Zuch3. W 1870 r. postawił przytułek dla ubogich i sierot4. W 1872 r. zaczął spisywać łaski otrzymane przed figurą Pana Jezusa Konającego i ogłosił je drukiem3. W 1874 r. zbudował murowaną plebanię. W 1883 r. wystarał się o przywilej odpustu w uroczystość św. Jana Chrzciciela w Szczebrzuszu, który był wtedy filią parafii w Pacanowie35. Gruntownie odnowił kościół – w 1886 r. (według Elenchusu z 1914 r. – w 1885 r.5) przeprowadził jego restaurację, a 8 czerwca 1895 r. biskup Tomasz Teofil Kuliński ponownie go konsekrował3. Elenchus z 1914 r. dodaje, że restaurację sfinansowali parafianie i hr. Potocki, za proboszcza Nowakowskiego5; pamiątkowa tablica z 1895 r. podaje imię kolatora – hr. Artur Potocki3. Według kalendarium parafii przy renowacji w latach 1880–1890 usunięto belkę tęczową z figurą Pana Jezusa Ukrzyżowanego i płaczącymi niewiastami, a prace prowadził prof. Józef Matusiński z Krakowa, sprowadzony przez hr. Andrzeja Potockiego. W 1881 r. zbudowano kruchtę, w 1886 r. – nowy sosnowy ołtarz główny w stylu romańskim (nie zachował się), a w 1895 r. – ołtarz św. Anny4 (ten rok podaje też ks. Wiśniewski3). W 1895 r., przy obniżaniu mensy ołtarza głównego, znaleziono w niej relikwie i pergamin z 1679 r. o konsekracji ołtarza przez biskupa Mikołaja Oborskiego; kalendarium parafii nazywa go dokumentem dawnej konsekracji kościoła34. W 1880 r. przy restauracji usunięto zębaty szczyt pierwotnej budowli, a w 1896 r. dobudowano zakrystię3.
14 września 1904 r. obchodził jubileusz 50-lecia kapłaństwa; do Pacanowa przyjechało 26 księży2. W tym samym roku wydał w Warszawie Opis kościoła Cudownego Pana Jezusa Pacanowskiego, oparty na dokumentach z archiwum parafii – dziś to jedno z niewielu świadectw tego, co archiwum zawierało przed stratami II wojny światowej6.
20 września 1906 r. pożar zniszczył większą część kościoła; kaplica Pana Jezusa ocalała7. Odbudowę prowadził ks. Adam Józef Badowski3. Ks. Wawrzyniec Nowakowski zmarł w Pacanowie 2 lipca 1908 r., w wieku 77 lat, jako proboszcz parafii; zarząd nad nią sprawował wtedy ks. Badowski jako administrator1. Jego nagrobek odnowiono w 2003 r. Na cmentarzu parafialnym stoi kaplica jego poprzednika, ks. Benedykta Nowakowskiego; odnowiono ją w 2004 r. i urządzono w niej grobowce dla księży4. Czy spoczywa w niej ks. Wawrzyniec, nie wiadomo.
Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.
Przypisy
-
Akt zgonu ks. Wawrzyńca Nowakowskiego: Archiwum Państwowe w Kielcach, akta stanu cywilnego parafii Pacanów, zgony 1908 r., akt nr 56 (po rosyjsku; skan w serwisie GenBaza). Akty parafii z 1908 r. podpisuje „ks. administrator Józef Badowski”. ↩ ↩2
-
„Jubileusz 50-letni kapłaństwa”, Gazeta Kielecka R. 35, nr 72 (21 września 1904 r.), s. 3 (Świętokrzyska Biblioteka Cyfrowa). ↩ ↩2
-
ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 181–184, 187, 188–193 i 236. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11
-
Kalendarium na dawnej stronie sanktuarium (sanktuariumpacanowskie.com, „Historia Sanktuarium”), opracowane na podstawie: o. B. M. Tarka, Sanktuarium Pana Jezusa Konającego w Pacanowie, Pacanów 2000. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Elenchus Cleri Saecularis ac Regularis Dioecesis Kielcensis pro Anno Domini 1914, s. 62, hasło „Pacanów”: „1885 read. sumpt. parochianorum et Com. Potocki, curati Nowakowski, consecrata 8 Junii 1895”; dalej: „Ecclesia filialis in Szczebrzusz”. ↩ ↩2 ↩3
-
ks. A. Kwaśniewski, „Straty archiwaliów diecezji kieleckiej w latach 1939–1945” (kopia), Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 125 (2025), s. 337–360, tu s. 346–347. ↩
-
Według ks. J. Wiśniewskiego (Historyczny opis…, s. 184), który powołuje się na relację rzeźbiarza Pawła Rottera, w czasie pożaru płonęła także kaplica Pana Jezusa. Rotter, wybijając okno, uratował jej ołtarz z krzyżem, gdy krata była już rozżarzona; krzyż skrócono potem, by pasował do ołtarza. W druku stoi rok 1916 – to błąd: pożar kościoła ks. Wiśniewski datuje (s. 182) na 20 września 1906 r. ↩