ks. Józef Zebrzydowski (proboszcz w 1675)
Proboszcz parafii św. Marcina w Pacanowie w drugiej połowie XVII w., kanonik krakowski, zapisany pod 1675 r.
Ks. Jan Wiśniewski w spisie plebanów pacanowskich zapisał: „X Józef Zebrzydowski kan. krak. w 1675 r.”1. To jedyna znana nam wiadomość łącząca go z Pacanowem. Nie wiemy, kiedy objął parafię, jak długo nią kierował ani kto był jego bezpośrednim następcą.
Kanonika krakowskiego Józefa Zebrzydowskiego znają jednak inne źródła i opracowania – żadne z nich nie wspomina o Pacanowie. Że chodzi o tę samą osobę, wnioskujemy z imienia, nazwiska, godności kanonika krakowskiego i zgodności lat; dokumentu, który by to wprost potwierdzał, nie znamy.
Pochodzenie
Według wydawcy listu Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, Marka Kunickiego-Goldfingera, ks. Józef Zebrzydowski żył w latach 1642–1710 i był kuzynem marszałka Lubomirskiego: siostra jego dziadka, wojewody krakowskiego Stanisława Lubomirskiego, Barbara, była matką Michała Zebrzydowskiego, miecznika koronnego, dalekiego krewnego ks. Józefa2. Miejsca urodzenia, imion rodziców ani przebiegu nauki i święceń nie znamy. W zestawieniach genealogicznych w internecie ma herb Radwan i drugie imię Bernard – nie udało się tego potwierdzić w źródłach3.
Zebrzydowscy herbu Radwan byli w XVI i XVII w. dziedzicami części Pacanowa: wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski zbudował w 1610 r. kaplicę św. Anny i ufundował w 1614 r. prebendę św. Michała, a w 1632 r. Jan Zebrzydowski, miecznik koronny, dziedzic Pacanowa, dał dom dla organisty1. Czy ks. Józef był z nimi blisko spokrewniony i czy dlatego otrzymał parafię w Pacanowie – nie wiemy.
Kanonik krakowski
Ks. Leon Łętowski, autor katalogu kanoników krakowskich, odnotował go w kapitule katedralnej po raz pierwszy w 1667 r.4
Jako kanonik krakowski występuje w metrykach kościoła Mariackiego i katedry na Wawelu, wydanych przez Jana Sygańskiego: 5 marca 1676 r. błogosławił w kościele Mariackim ślub aptekarza królewskiego Marcina Paszkeima, 16 października 1681 r. ochrzcił w katedrze Pawła Kaspra Stawskiego, arianina (członka wspólnoty braci polskich), który przeszedł na katolicyzm, a 17 października 1688 r. był świadkiem ślubu w kościele Mariackim, zapisany jako „kanon. krak. infułat”5.
Zachował się list, który napisał do niego Stanisław Herakliusz Lubomirski, marszałek wielki koronny, pisarz i mecenas sztuki. W tytule odpisu ks. Zebrzydowski jest nazwany kustoszem i kanonikiem krakowskim, „we Włoszech, przy Lorecie rezydującym”. Lubomirski dziękuje w nim za wiadomości z Włoch, chwali zdrowe powietrze Loretu i opisuje swoje budowle w Ujazdowie i Czerniakowie. Wydawca datuje list na 13 czerwca 1689 r.; jeden z odpisów podaje rok 16922.
Prałat i opat jędrzejowski
Według Łętowskiego ks. Zebrzydowski był w 1694 r. opatem „andrzejowskim”, czyli jędrzejowskim, a w 1695 r. z kanonika został kustoszem krakowskim4. W 1696 r. metryki kościoła Mariackiego nazywają go kantorem katedry krakowskiej5. Kunicki-Goldfinger pisze, że był także kanonikiem poznańskim2.
Według katalogu opatów jędrzejowskich Wojciecha Bukowskiego, przytoczonego przez Mariusza Lubczyńskiego, Józef Bernard Zebrzydowski – kanonik krakowski i sandomierski, kustosz krakowski i sekretarz wielki koronny – był w latach 1699–1710 opatem cystersów w Jędrzejowie, wybranym przez zakonników (tzw. opatem klasztornym). 4 czerwca 1701 r. potwierdził podział dóbr między opata a zakonników, ustalony przez swojego poprzednika6. Kunicki-Goldfinger również podaje, że od 1699 r. był opatem jędrzejowskim i nosił w zakonie cystersów imię Bernard2. Daty objęcia opactwa w źródłach się różnią: Łętowski podaje 1694 r., Bukowski i Kunicki-Goldfinger – 1699 r.
Opis aukcyjny starodruku przypisuje Józefowi Bernardowi Zebrzydowskiemu, kanonikowi krakowskiemu, łacińskie dzieło Affectus politici seu septem lucubrationes civiles („Uczucia polityczne, czyli siedem rozważań obywatelskich”) – egzemplarza nie widzieliśmy i nie udało się tego potwierdzić w źródłach7.
Proboszcz w Pacanowie
O jego pracy w Pacanowie nic więcej nie wiemy. Ks. Wiśniewski zapisał go pod 1675 r., nie wyjaśniając, czego ta data dotyczy1. W spisie ks. Wiśniewskiego po nim następuje ks. Kazimierz Sieciński, kanonik tarnowski, proboszcz „do 1712 r.”; kolejność w spisie nie dowodzi jednak, że był jego bezpośrednim następcą1.
Ostatnie lata
Zmarł w 1710 r.2; w tym samym roku zakończyły się jego rządy w opactwie jędrzejowskim6. Miejsca śmierci i pochówku nie znamy.
Pełny poczet proboszczów i wikariuszy: Proboszczowie.
Przypisy
-
ks. J. Wiśniewski, Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem (kopia: SBC Kielce), Marjówka 1929, s. 182, 187, 189–190 (spis plebanów – s. 190). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
M. Kunicki-Goldfinger, „List Stanisława Herakliusza Lubomirskiego do Józefa Zebrzydowskiego”, Teksty Drugie 2003, nr 1, s. 226–232, tu s. 226, 228, 230. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
np. „Józef Bernard Zebrzydowski h. Radwan”, Geni – drzewo genealogiczne. ↩
-
L. Łętowski, Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich, t. 4, Kraków 1853, s. 310 (według akt kapituły). ↩ ↩2
-
J. Sygański, Metryki kościoła Maryackiego i katedry na Wawelu w Krakowie, Lwów 1912 (odbitka z „Miesięcznika Heraldycznego”), s. 18, 23, 35, 80. ↩ ↩2
-
M. Lubczyński, Jędrzejów w XVI–XVIII wieku, Kraków 2022, s. 23 (tabela opatów według: W. Bukowski, „Katalog opatów jędrzejowskich. Próba ustalenia chronologii”, w: Cystersi w Polsce. W 850-lecie fundacji opactwa jędrzejowskiego, red. D. Olszewski, Kielce 1990, s. 202–204). ↩ ↩2
-
„Zebrzydowski Józef Bernard, Affectus politici…”, opis aukcji w serwisie OneBid. ↩