Plan odbudowy kościoła z 1907 r.

20 września 1906 r. pożar strawił dach i część wyposażenia kościoła św. Marcina. Już kilka miesięcy później powstał projekt odbudowy. Jego rysunki, opisane po rosyjsku, przetrwały ponad sto lat w prywatnym domu w Kielcach. 23 maja 2024 r. rodzina Matyniów przekazała je Gminie Pacanów. Plan jest własnością gminy i publikujemy go za jej zgodą.

Na arkuszach są rzuty, fasady i przekroje kościoła, wieża, więźba dachowa i plan sytuacyjny. Autor podpisał projekt w Stopnicy 6 marca 1907 r. Z podpisu można odczytać nazwisko, które najpewniej brzmi Zasadzki – według kalendarium parafii kościół odbudowano „według planów Zasadzkiego ze Stopnicy” (zob. Historia kościoła). W sierpniu 1907 r. projekt zatwierdzono w Kielcach w urzędzie architekta gubernialnego.

Cały plan w jednym pliku PDF (20 stron, 6,6 MB)

Adnotacje urzędowe na planie (rycina 18)

Odczyt tekstu rosyjskiego (pisownia jak w dokumencie) i przekład. Podpisy urzędników są nieczytelne; ostatnia cyfra roku w pierwszej adnotacji jest częściowo zatarta – odczyt „1907” wynika z kolejności zatwierdzeń.

Настоящій планъ по журнальному постановленію Кѣлецкаго Губернскаго Правленія, состоявшемуся 15 октября 1907 года, утвержденъ.
Совѣтникъ (подпись)
Ст. Дѣлопроизводитель (подпись)

Стопницкое Уѣздное Управленіе настоящій планъ свидѣтельствуетъ.
П. Стопница, 2 Мая 1907 г.
Начальникъ Уѣзда (подпись)
Дѣлопроизводитель (подпись)

Przekład:

Niniejszy plan został zatwierdzony postanowieniem Kieleckiego Rządu Gubernialnego, zapisanym w dzienniku posiedzenia z 15 października 1907 roku.
Radca (podpis)
Starszy referent (podpis)

Stopnicki Urząd Powiatowy poświadcza niniejszy plan.
Osada Stopnica, 2 maja 1907 r.
Naczelnik powiatu (podpis)
Referent (podpis)

Razem z podpisem autora (Stopnica, 6 marca 1907 r.) i adnotacją z Kielc (sierpień 1907 r.) adnotacje pokazują drogę projektu: od powiatu w Stopnicy do władz guberni w Kielcach.

Rysunki

Zdjęcia arkuszy wyprostowano: usunięto zniekształcenie obiektywu i perspektywę oraz wygładzono falowanie kalki. Podpisy w cudzysłowie to odczyt napisów z planu.

Karta tytułowa planu z odręcznym napisem po rosyjsku — Karta tytułowa: „Проектъ отстройки римско-католическаго приходскаго костела въ пос. Пацановъ” – projekt odbudowy rzymskokatolickiego kościoła parafialnego w osadzie Pacanów

Arkusz z rzutami, rzutem dachu, fasadami i przekrojem kościoła — Arkusz z rzutami, fasadami i przekrojem – widok całości

Arkusz z rzutami i fasadami, drugie ujęcie — Arkusz z rzutami i fasadami – drugie ujęcie

Arkusz z trzema fasadami i przekrojami poprzecznymi — Arkusz z fasadami i przekrojami poprzecznymi

Arkusz z przekrojami wieży, planem sytuacyjnym i opisem

Fasada frontowa kościoła z wieżą — „Фронтовый (западный) фасадъ” – fasada frontowa (zachodnia)

Fasada boczna kościoła z wieżą i kopułą kaplicy — Fasada boczna

Fasada boczna kościoła od strony nawy — Fasada boczna

Przekrój kościoła z więźbą dachową — Przekrój z więźbą dachową

Przekrój kościoła z kopułą kaplicy — Przekrój z kopułą kaplicy

Przekrój poprzeczny z widokiem na chór muzyczny — „Разрѣзъ по e-f” – przekrój po linii e–f, widok na chór

Rzut poziomy kościoła — „Планъ” – rzut kościoła

Rzut kościoła z widokiem dachu — Rzut z widokiem dachu

Plan sytuacyjny kościoła i otoczenia — Plan sytuacyjny

Rewers arkusza z barwionymi elementami przekroju podłużnego i wieży — Rewers arkusza (przekrój podłużny i przekroje wieży): elementy barwione od spodu kalki, by kolor był widoczny na rysunku po stronie głównej – ówczesna technika barwienia rysunków technicznych

Rewers arkusza z barwionymi elementami przekrojów i rzutów — Rewers arkusza (przekroje i rzuty) barwiony od spodu

Odręczne adnotacje urzędowe po rosyjsku na arkuszu — Adnotacje urzędowe: poświadczenie Stopnickiego Urzędu Powiatowego (2 maja 1907 r.) i zatwierdzenie Kieleckiego Rządu Gubernialnego (15 października 1907 r.) – odczyt i przekład wyżej

Podpis autora projektu z miejscem i datą — „Проектъ составилъ …” – podpis autora, Stopnica, 6 marca 1907 r.

Adnotacja o zatwierdzeniu projektu z czerwonym podpisem — Zatwierdzenie projektu: Kielce, sierpień 1907 r., za architekta gubernialnego

Artykuł z „Z Życia Gminy”

Okładka miesięcznika „Z Życia Gminy”, maj 2024 — „Z Życia Gminy”, rok XXXI, nr 5 (363), maj 2024 – okładka z kartą tytułową planu

Przedruk za zgodą wydawcy. Redakcja „Z Życia Gminy”, Cenny dokument podarowany gminie, „Z Życia Gminy” 2024, nr 5 (363), s. 5–6.

Niezwykle cenny dokument, plan odbudowy kościoła parafialnego w Pacanowie z datą 1907 rok, przekazany został gminie 23 maja br. przez rodzinę Aleksandrę, Pawła, Mikołaja Matyniów z Kielc. Plan architektoniczny opracowany na papierze welinowym, zachowany w bardzo dobrym stanie, opisany w języku rosyjskim stanowi dokumentację w rzutach pionowych i poziomych całej bryły obiektu z rozrysowanymi poszczególnymi elementami od fundamentów zaczynając poprzez nawy, boczną kaplicę po dach budowli. Znajdują się w nim szczegółowo opisane i zaznaczone wiązania więźby dachowej i drewnianych elementów wyposażenia wnętrza. Dla przypomnienia – w roku 1906 pożar kościoła zniszczył drewnianą konstrukcję dachu i część wewnętrznego wyposażenia kościoła. Dokument ten znaleziony został wśród wielu innych nie związanych z naszym terenem pamiątek gromadzonych przez dziadka w/w rodziny na strychu budynku. Uwagę Pana Matyni przykuła nazwa Pacanów, gdyż kilka lat wstecz pracował w firmie montującej elektroniczne wyposażenie oddawanego do użytku przebudowanego, obecnego budynku Urzędu Miasta. Ponieważ cała rodzina uznała to znalezisko za niezwykle cenne dla naszej gminy, postanowili oddać go do naszych zasobów historycznych. Spotkanie odbyło się 23 maja br. w gabinecie burmistrza MiG Pacanów gdzie w obecności władz gminy darczyńcy Panowie Paweł Matynia z synem Mikołajem przekazali to dla nas niezwykle cenne znalezisko na własność gminy. Przez wiele lat szukający w wielu znaczących miejscach dokumentów źródłowych dotyczących historii Pacanowa Jarosław Banasik nie spotkał tak precyzyjnego materiału. Ja ze swojej strony również nie napotkałem takiego szczegółowo opisanego materiału z historii naszej bazyliki, więc gest darczyńców jest dla nas podwójnie cenny, za co całej rodzinie Państwa Matyniów serdecznie dziękujemy. Jak ten plan trafił do domu w Kielcach, jak przetrwał przez tyle lat w tak doskonałym stanie – nie wiadomo. Ale fakt, że trafił dzięki darczyńcom do naszych gminnych zasobów stanowi najwyższe uznanie i szacunek w/w rodzinie. Teraz przekazany materiał będzie przejrzany przez konserwatorów dokumentacji, odczytany, przetłumaczony na język polski i po zabezpieczeniu konserwatorskim udostępniony społeczeństwu.

Źródła i prawa

Plan odbudowy kościoła parafialnego w Pacanowie, 1907 r., rękopis na kalce, opisy po rosyjsku – własność Gminy Pacanów (dar rodziny Matyniów, 23 maja 2024 r.). Publikacja zdjęć planu, artykułu i okładki za zgodą Gminy Pacanów.
Zdjęcia i obróbka: Stanisław Stańczyk.
Artykuł i okładka: „Z Życia Gminy”, miesięcznik samorządowy, ISSN 1427-3071, rok XXXI, nr 5 (363), Pacanów, maj 2024.